Beste David,

Wat is nu eigenlijk het verschil tussen gedrag en cultuur? Wordt de cultuur bepaald door ons gedrag, of wordt gedrag bepaald door onze cultuur?

Met vriendelijke groet,
Natuurlijke orde der dingen

Beste Natuurlijke orde der dingen,

In het kort, gedrag bepaalt de cultuur, en de cultuur bepaalt het gedrag. Maar toch ligt het iets ingewikkelder dan dat, en dat maakt het juist interessant. Laten we eerst even teruggaan in de tijd. In de jaren ’70 van de vorige eeuw studeerde ik psychologie bij Albert Bandura aan de universiteit van Stanford. Albert heeft een model over cultuur en gedrag ontwikkeld, dat hij aanduidt als wederzijds determinisme.

Hij kwam tot dit model als reactie op de overgesimplificeerde theorieën die in de jaren ’70 gangbaar waren. De eerste theorie ging ervan uit dat gedrag volledig wordt bepaald door je genen en je persoonlijkheid. Een tweede theorie beweerde juist dat je gedrag geheel door je omgeving wordt bepaald.

Bandura zag in dat gedrag zowel door persoonlijke factoren als door de omgeving wordt bepaald, maar hij voegde daaraan toe dat mensen door hun gedrag ook zichzelf en hun omgeving beïnvloeden.

Met ‘omgeving’ bedoelde Bandura trouwens zowel de sociale omgeving als de fysieke wereld om ons heen. Dat brengt ons weer naar uw vraag over cultuur. Naar mijn mening maakt cultuur deel uit van onze sociale omgeving. Straks ga ik daar wat dieper op in, maar laat ik eerst even verder gaan met Bandura’s model van wederzijds determinisme.

Invloeden op het gedrag van buitenaf

De invloed van de mens als aansturende factor staat centraal in dit model. Bijvoorbeeld, stel dat we ons voornemen om meer te gaan bewegen. We kunnen dan twee stappen nemen om onze invloed aan te wenden. Eerst moeten we ons bewust worden van de invloeden die ons tegenwerken. Volgens Bandura moeten we daarbij naar persoonlijke invloeden, sociale invloeden en invloeden uit de omgeving kijken. In Influencer en Change Anything typeren mijn co-auteurs en ik deze factoren als Persoonlijke, Sociale (de sociale omgeving) en Structurele invloeden (de fysieke wereld).

Zodra we hebben vastgesteld welke factoren ons tegenwerken, kunnen we volgens Bandura maatregelen nemen om onszelf, onze sociale omgeving en onze fysieke omgeving zodanig te veranderen dat deze drie factoren ons gedrag positief beïnvloeden, in plaats van negatief. Wanneer we leren de invloeden om ons heen te herkennen en te veranderen, kunnen we zelf invloed uitoefenen op ons gedrag.

Wanneer we dat model op cultuur toepassen, zien we dat we door onze cultuur worden beïnvloed, maar ook dat we die cultuur kunnen beïnvloeden en veranderen. In plaats van een gevangene van onze cultuur, zijn we zowel het product als de maker van die cultuur.

Cultuur van een organisatie

Laten we even teruggaan naar mijn eerdere opmerking dat cultuur deel uitmaakt van onze sociale omgeving. Eigenlijk bedoel ik dat cultuur een impliciet onderdeel vormt van onze sociale omgeving. Onze sociale omgeving omvat zowel expliciete als impliciete elementen. Bijvoorbeeld, als mijn baas me vraagt over te werken, behoort dat tot mijn expliciete sociale omgeving. Maar als er in mijn organisatie een onuitgesproken norm geldt dat iedereen overwerkt, dan maakt dat deel uit van mijn impliciete sociale omgeving: de cultuur van mijn organisatie.

Dit kunnen we beschouwen als een onderscheid tussen wat zich boven water en wat zich onder water bevindt, zoals bij een ijsberg: een deel is zichtbaar, de rest bevindt zich onder water. Boven water zien we de expliciete, erkende en bewust aangebrachte invloeden van onze sociale omgeving. Onder water bevinden zich de impliciete, mogelijk niet opgemerkte, onzichtbare invloeden. Dat zijn de normen, tradities, gewoonten en ongeschreven regels die onze cultuur vormen.

Juist vanwege de impliciete aard ervan, laat cultuur zich moeilijk veranderen. Soms zien we de culturele invloeden van onze omgeving niet eens. Sommige culturele regels bespreken we liever niet, of zijn zelfs taboe. Weer andere culturele normen vertegenwoordigen een lange traditie en worden versterkt door diverse bronnen van invloed. In zulke gevallen lijkt het alsof de cultuur het gedrag bepaalt, en niet andersom.

Toch zijn we betrokken geweest bij vele zeer succesvolle initiatieven voor culturele verandering. Het geheim ligt in het onderkennen van verborgen invloeden die de status quo versterken. Daarbij moeten we ervoor zorgen dat nieuwe invloeden die verandering ondersteunen, kritieke massa verwerven. Ook is het belangrijk om te erkennen dat onze cultuur een waardevolle schat is, een bron van trots en kracht. Het proces dat in Beïnvloeden van Gedrag wordt beschreven, is een precisie-instrument waarmee we de cultuur kunnen bijschaven zonder deze te ondergraven.

Ik hoop dat dit u kan helpen!

Met vriendelijke groet,
David

Vraag en antwoord

Toegepaste training

Leer om effectief te beïnvloeden

Ontdek hoe u ineffectief gedrag kunt herkennen en om kunt buigen in effectief gedrag. Ontwikkel vaardigheden om het gedrag en de cultuur binnen uw organisatie op een effectieve manier de beïnvloeden, zonder gebruik van formele macht. Download vrijblijvend de productflyer van onze training Beïnvloeden van Gedrag en maak kennis met de bijzondere vaardigheden en inzichten.

Productflyer Training Beïnvloeden van Gedrag

Productflyer Beïnvloeden van Gedrag
Geed leiding aan verandering, met 6 bronnen van invloed

DOWNLOAD PDF OVERZICHT